Sıkça Sorulan Sorular

LPG’NİN YANMA ISISI YÜKSEK OLDUĞUNDAN DOLAYI SUPAPLAR ERİMİYOR MU?

Sorun LPG’nin yanma ısısı değildir. LPG’nin yanma kalorifik değer olarak benzinden sadece %4.8 fazladır. Bu da supaplarda veya motorda herhangi bir deformasyona sebep olacak bir fazlalık değildir.

LPG KURU BİR YAKIT, BENZİN İSE SUPAPLARI YAĞLAMA YAPIYOR, SORUN BUNDAN KAYNAKLANMIYOR MU?

Bu önermeyi iki yönden değerlendirelim:

  • Birincisi benzin çözücü bir maddedir. Yağlı bir parça, kirli bir parçanın üstündeki yağı kiri çözmek için benzin kullanırız. Böyle bir durum mevcut iken benzinin yağlama yaptığını düşünmek oldukça saçmadır.
  • İkinci yönü ise, benzinin temas ettiği supaplar emme supaplarıdır. Erime gerçekleşen supaplar ise yakıtın üstten temas etmediği egzoz supaplarıdır.

ŞU LPG KİTİ BU ARACA DAHA UYUMLU, ŞU DAHA UYUMSUZ GİBİ BİR DURUM SÖZKONUSU MU?

Tüm sıralı LPG kitleri aynı ana elemanları içermektedir. ECU (Elektronik kontrol ünitesi), Regülatör, Enjektörler. Yaptıkları iş aynıdır. Piyasada geniş bir fiyat bandında çeşitli kitler bulunmakta. Tabii ki de aralarında malzeme kalitesi açısından farklar mevcuttur. Ancak bir kiti araca uyumlu yapan montaj ve ayar kalitesidir. Şöyle ki, iyi ayarı yapılmış ortalama bir kit ile benzinden farksız sonuçlar alınabilecek iken, piyasada çok yüksek fiyatlarla satılan malzeme kalitesi tartışmasız bir kit doğru montaj yapılmaz ve sensör ile hassas bir şekilde ayarlanmazsa sonuç alınamayacaktır. Yani çoğu alette de geçerli olduğu gibi, maharet cihazda değil kullanıcısında veya sürücüsünde. Kiti süren de ayarıdır.

LPG KİTLERİNDEKİ YAĞLAMA SİSTEMLERİ SUPAP ERİMESİNİ ENGELLEYEBİLİR Mİ?

Bu önermeyi de çeşitli açılardan ele almak lazım. Birincisi yine bu yağın değdiği supaplar emme supapları olacaktır ve bu supaplarda bir erime bulunmamaktadır. İkinci kısım, araçlarda bilinmektedir ki yanma odasına kesinlikle yağ girmesi istenmemektedir, yağ yakma bir aracın en büyük düşmanıdır. Tespitlere göre bu yağlama sistemleri:

  • Bujilerde ıslanma / yağlanma bu sebeplerden; teklemeler ve tam gazda verimli yanamama.
  • Katalizör ve egzoz ucunda kirlenme, egzoz ucunda is oluşması.
  • Sabah soğuk havalarda ilk çalıştırmada yanık yağ dumanı ve kokusu atma. gibi istenmeyen şeylere sebep olmaktadır. Kısacası manifolda yakıtla beraber verilecek bu yağın hiçbir olumlu faydası olmayacağı gibi çeşitli aksamlara zarar verme riski de mevcuttur.

LPG YAKITI YAPISI İTİBARİ İLE MOTORA ZARARLI MIDIR? DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN ŞEYLER NELERDİR?

LPG yakıtı doğru ayar ile aynı yanma şartlarında Benzine kıyasla motora ve çevreye faydalı bir yakıttır.

  • LPG’li yanmada Bütan-Propan gazlarından oluşan LPG tamamen motor içinde yanma gerçekleştirir. Böylece katalitik konvertörün ömrünü uzatır.
  • Tam yandığı için ve yapısından dolayı benzin gibi atık gazında kurum oluşturmaz. Bu sebepten dolayı motor yağı daha temiz kalır ve daha geç kirlenir. Bujilerinizin üstünde daha geç kurum oluşacaktır. Bu da yağımızın motoru yağlama görevini daha rahat yapacağı ve daha temiz tutacağını gösterir. Aynı zamanda bujilerimiz daha geç kirleneceği için de ateşleme performansımız düşüş göstermez.
  • Daha çevrecidir. CO2 emisyonları daha azdır ve kurumlu/partiküllü yanma söz konusu değildir. Egzozdan bol bol su buharı atarız. LPG’li araçların egzozları tertemizdir.
  • Benzin 95-97 oktana sahip bir yakıttır. LPG ise içerisindeki Bütan-Propan oranına göre 102 ile 110 oktan arası değişmektedir. Bu da LPG’nin yanma kalitesinin ve zor koşullara dayanma direncinin daha yüksek olduğunu, yanma sırasında vuruntu, çekiçleme yapma olasılığının daha düşük olduğunu gösterir.

AFR AYARI YAPINCA ARAÇ DAHA MI AZ YAKIYOR?

Direkt olarak böyle bir şey yok. Bu aracın mevcut ayarına göre değişen bir şey.

  • Araç aşırı zengindir, boğulur, gaz yemez, ayar sonrasında ise tam verimli yanma gerçekleştiği için “yakması gerektiği kadar” yakar.
  • Araç verimli çalıştığı için, yokuş çıkmak için bozuk ayarlı aracınızın gaz pedalına 5 birim basarken ayar sonrası 3 birim basarsınız burada da “olması gereken” tüketim sağlanır. Öncekine göre az yakar ancak sonuç “olması gerektiği” kadardır.
  • Kısacası zengin çalışan araçlarda yakıt tasarrufu olabilir ancak fakir çalışan araçlar yakması gerektiği kadar yakacaktır.

​​LAMBDA, AFR NEDİR?

AFR ( Air-Fuel-Ratio) Türkçe: Hava-Yakıt Oranı’dır. Bu silindire yanma için bir birim yakıta karşılık kaç birim hava girdiğini gösterir. Örneğin 14.7 AFR demek, 1 birim yakıta 14.7 birim hava ile yanmanın gerçekleştiği anlamına gelir. Bu değer yükseldikçe yani karışımda hava oranı arttıkça biz karışım için “fakir”, hava oranı azaldıkça “zengin” tabirini kullanırız.

​Lambda ( λ ) ise bu oranın okuma değeridir. Araçlarımızda bulunan oksijen sensörleri lambda hesabına göre çalışmaktadır. Bilimsel olarak benzin yakıtının en verimli ve çevreci şekilde yakıldığı değer 14.7 olarak belirlenmiştir. Bu değer stoich değer olarak seçilmiştir. Yani atık gazdaki oksijen miktarı ile lambda 1.00 değerini verdiğinde = 14.7 AFR karışımla benzin yanması gerçekleşmiş olmaktadır.
Araçlarımızda bulunan narrowband (dar bant) oksijen sensörleri de bu değere sabitlenmiştir. Yanma gerçekleştikten sonra atık gazı bu sensörler okur ve araç beynine “karışım zengin” ve “karışım fakir” şeklinde sinyal gönderir. Araç ta buna göre yakıtta düzeltme yapar. Aşağıdaki tabloda ***(YAPIM AŞAMASINDA) stoichometric AFR’nin dışındaki karışım oranlarının ne sonuçlara yol açtığınız görmekteyiz.
***
14.7 – İdeal sürüş ekonomisi – emisyon – güç dengesi. Buna kıyasla;

  • Az miktarda zengin: yüksek motor gücü, tüketim ve yüksek emisyon,
  • Aşırı miktarda zengin: boğulan motor(güçte düşüklük), teklemeler, yüksek çevre kirliliği, siyah/kirlenmiş egzoz, yağ kirliliği.
  • Az miktarda fakir:  daha ekonomik sürüş, daha düşük emisyon, daha düşük güç
  • Aşırı miktarda fakir : aşırı düşük performans/güç, asılmalarda aracın gaz yememesi gibi teklemeler, supap/piston erimesi, buji vuruntusu.

Araçlarımız closed loop, yani çeyrek gaz gibi sabit hızlarda veya yüklenmeden kullanımlarda Stoichometric hava yakıt oranında çalışmak üzere ayarlanmıştır. Hızlanma gereksinimi, tam gaz durumunda ise ECU open-loop durumuna geçer. Hava yakıt karışımını az miktarda zenginleştirirler. Burada oksijen sensörleri vasıtası ile okuma ve düzeltme yoktur. Zaten araçlardaki oksijen sensörleri narrowband (dar bant) sensörler olduğundan bu kısımlarda tam değer okuma yapamazlar.
***
Yukarıdaki tabloda ***(YAPIM AŞAMASINDA) çeşitli yanma oranlarını ve ne gibi durumlar istendiği zaman (ekonomi, çevreci, güç) karışımın değiştirildiğini görüyoruz.

LPG yakıtı, benzinde 14.7 karışımda istenen ve alınan stoichometric özellikleri (istenen emisyon, sıcaklık, güç miktarları) 15.5 oranında vermektedir. Yani sensörler LPG yakıtı ile kullanımda lambda 1.00 değerini verdiğinde karışımımız 15.5 olacaktır. LPG için lambda 1.00 = 15.5 AFR’ye denk gelmektedir.

EGT NEDİR?

EGT (Exhaust Gas Temperature) Egzoz gaz sıcaklığıdır. Yanma odasında yakıt yandıktan sonra karışıma göre egzoz duman sıcaklığı değişim gösterir. Bu değer bizim için neden önemlidir? Çünkü Egzoz gaz sıcaklığı fakir karışımda çok yükselmektedir, ve egzoz gazı ile muhatap olan parçaların ciddi anlamda yoğun ısıya maruz kalmasına sebep olacaktır. Bu da bu gazı tahliye eden egzoz supaplarının erimesine yol açmaktadır. Zaten dikkat edilirse supapları eriyen araçların genelde hep egzoz supaplarının eridiği görülecektir.
LPG’li araçlarda bu erimenin sebebi tamamen ayarsız çalışmadan dolayı fakir karışımdır. Yüksek yüklenmelerde fakir gerçekleşen yanma egzoz supaplarının erimesine sebep olmaktadır

​KATALİTİK KONVERTÖR NEDİR?

Katalitik konvertör (Katalizör) ya da katalitik dönüştürücü, motorların egzozlarındaki (dışarı verdikleri gaz) çevreye zararlı maddeleri daha az zararlı maddelere dönüştüren aygıttır. Bu konvertör bir petek şeklinde egzoz çıkışında bulunur. İçindeki çeşitli elementler (platin, paladyum ya da rodyum) ile Karbonmonoksiti daha az zararlı ve çevrede dönüştürülebilir olan Karbondioksit gazına, son derece zehirli Azot oksit gazlarını ise Azot ve Oksijene ayırarak doğaya zarar vermememizi sağlar.

​Yeni nesil araçlarda bu konvertörün çıkışında da oksijen sensörü bulunmakta ve atık gazların durumunu ölçmektedir. Katalizör işlemini yapamayacak hale geldiyse, aracınız arıza lambası yakacaktır.
Katalizör uzun ömürlü bir parçadır. Bir motor sağlıklı çalıştığı sürece çok uzun zaman sorun çıkarmaz. Bir sorun varsa bunun 2 sebebi vardır.

  • İlki, aracın sürekli kısa mesafe kullanılması, kötü yakıt, yağ yakmasından dolayı çiğ yakıt veya yağ birikintilerinin bu etkin maddeleri pasifize etmesi, konvertörün hal değiştirmesidir.
  • İkincisi ise ayarsız yanmadan dolayı oluşan yüksek EGT sıcaklığının katalitik konvertördeki bu etkin maddeleri eritmesi, kat konvertörün içinin erimesi, çatlaması veya kırılmasıdır.

Ayarsız LPG’li araçlarda genelde 2. Durumu görürüz. Yine open-loop’ta değineceğimiz fakir karışımdan kaynaklanan yüksek EGT, supapları eritirken katalizörün içerisindeki bu elementleri de eritir.

CLOSED LOOP NEDİR?

Araçlarımızda kullanım sırasında tam gaz yüklenmediğimiz zaman oluşan durumda Closed-Loop diyoruz. Aracımızın egzoz çıkışında bulunan oksijen sensörleri hava yakıt karışım oranını sürekli araç beynine (ECU) ya bildirir ve karışım sürekli LAMBDA = 1.00 oranında sabit tutulur. Bu oran benzinde 14.7 , LPG’de 15.5’e tekabül etmektedir.

​Closed-loop sırasında püskürtülen yakıt fazla veya az ise araç beyni bunu oksijen sensöründen görerek enjeksiyon süresini arttırıp/kısaltarak düzeltir. Buna göre de LTFT (Uzun dönem yakıt düzelme verisi) ve STFT (Kısa dönem yakıt düzeltme verisi) kaydeder. LPG montaj ayarı closed-loopta bozuksa araç bu kısımı yakıt düzeltme yaparak üstesinden gelebilir. Ancak LPG’de ayarı aşırı bozuk durumda olan araçlarda bu düzeltme %25’lere kadar varır ve geçer. Bu noktadan sonra araç düzeltme yapmaya çalışmasına rağmen başarısız olduğu için arıza ikaz lambası yakarak sürücüsünü uyarır. Yani aslında LPG’li araçta arıza lambası yanması kolay bir iş değil, bu aşırı derecede kötü bir ayarın söz konusu olduğunu gösteriyor.

​OPEN LOOP NEDİR?

Araç tam yük haline geçince, arabalarımızın oksijen sensörüyle araç beyni arasındaki iletişim kesilir ve hava yakıt karışımını zenginleştirebilmek için araç beyni üzerindeki sabit bir harita tarafından yönetilir. Biz bu duruma Open-Loop durumu diyoruz.

Wideband Oksijen sensörü ile yaptığımız ölçümlere göre örneğin;
Atmosferik motorlu araçlar tam gazda ölçümlere göre 12.5 – 13.0 AFR ile yanma gerçekleştirmektedir.
Turbo şarjlı araçlar ise daha aşağıya inebilirler, örneğin; A16LET motorlu 180 beygirlik Insignia, tam gazda hızlanırken 1.3 bar turbo basıncı ile overboost durumunda 11.5 AFR ile yanma gerçekleştirmektedir.
LPG ayarında olayın koptuğu kısım burasıdır. Bu kısım (tam gaz kısmı) ne yol ayarı ile ne de araç beyninin yakıt düzeltme verileri ile ölçülemediği için ayar haritası kısmında tam bir muamma olarak kalmaktadır. Yapılması gereken genişbant sensör vasıtası ile aracın tam gaz/open-loop konumunda ve benzinli kullanımda kaç AFR/Lambda değeri verdiğini görmek, sonrasında aracı LPG’ye alarak LPG’de tam gaz/open-loop konumunda aracı muadil AFR/Lambda değerine ayarlamaktır.
LPG ayarı bu şekilde yapıldığı zaman ise LPG’de de motor benzinde yaşanan sağlıklı yanmayı gerçekleştirecek, performans düşüklüğü, supap erimesi, katalitik konvertör erimesi gibi durumlar yaşanmayacaktır

Tüm bu bilgilerin ışığında ölçülerek doğru ayarlanmış ve tüm ekipmanları ile düzgün çalışan bir LPG’li aracın motorunun daha uzun ömürlü olacağını söyleyebiliriz.